آراسپ نوین

حقایقی درباره زندگانی زنده یاد احمد کسروی و فرزندان او از زبان بزرگ حیدرى نورى یکى از یاران دیرین کسروى

من یکم آذرماه هزار و سیصد و بیست و دو خورشیدى براى اولین بار به دیدار شادروان احمد کسروى رفتم. در آن هنگام خودم جوانى بیست و پنج شش ساله بودم. کتاب‏هاى ایشان را خوانده بودم و علاقمند شده بودم که ایشان را از نزدیک ببینم. نشانى منزلشان را گرفتم. ولى بار اول نتوانستم نشانى ایشان را پیدا کنم و با توجه به شرایطى که در آن روزگار حاکم بود ترجیح دادم از کسى نپرسم. به هر تقدیر، یک ماه بعد در اول دى ماه برگشتم و این بار نشانى را یافتم. از دالانى گذشتم و به طبقه بالا رفتم. عده‏اى در آنجا بودند و آقاى نادرى نامى درباره ادبیات سخنرانى مى‏کرد. پس از آن هم شادروان درباره ادبیات سخنانى گفتند. پس از آن روز من همواره در جلسات روزهاى پنجشنبه که در منزل ایشان برگزار مى‏شد شرکت مى‏کردم. پس از مدتى ایشان به خانه‏اى دوطبقه در میدان پاستور نقل مکان کردند. طبقه اول محل سکونت ایشان شد و طبقه بالا دفتر کار و محل برگزارى نشست‏ها و دیدارها. رفته رفته دلبستگى من بیشتر شد و نزدیکتر شدم. بارها در منزلشان پاسدارى دادم. در دفترشان در خیابان دیلم، پاساژ بختیارى. و این رفت و آمدها ادامه داشت تا آن که شادروان کسروى در هشتم اردیبهشت ۱۳۲۴ ترور شد. پیش از آن دوستان اصرار داشتند که از ایران خارج شود. می‌گفتند که شما را می‌کشند. او مى‏گفت من به کسانى که در انقلاب مشروطه، به آزادیخواهانى که از ایران رفتند ایراد گرفتم حالا خودم بروم و نرفت و چنان شد که دانید.

شادروان کسروى با بدى، با ناپاکى هیچ مماشات نمی‌کرد. بسیار دشمن داشت چرا که این خصلت او را کسانى برنمی‌تافتند. ایشان همیشه آنقدر دلمشغول کتاب‏ها و فعالیت‏هاى اجتماعى‏اش بود که چندان وقتى براى خانواده نداشت. چهار همسر اختیار کرد. دو همسر اول او به سبب بیمارى درگذشتند. همسر سوم که تاب مشکلات و سختى‏هاى زندگى با ایشان را نیاورد جدا شد و همسر چهارم تا زمان مرگ کسروى با او زندگى کرد. از همسر اول که دخترعمه‌‏اش نیز بود خاطرات فراوان دارد و در زندگی‌نامه من از او یاد کرده است. از او دو دختر داشت به نام‏هاى حمیده و نفیسه.

اما آقا جلال فرزند سوم کسروى بود که از همسر دوم است، یعنى جلال و فرخزاد حاصل ازدواج کسروى با همسر دوم بود و سه فرزند حاصل سومین وصلت: بهزاد و مهین و خجسته. و از چهارمى نیز فرزندى نداشت.

تجربه نشان داده کسانى که چند همسر اختیار مى‏کنند، حالا بگذریم که به ناگزیر بوده باشد، بین فرزندان اختلاف ایجاد می‌شود و به این ترتیب بین خانواده شادروان کسروى نیز جدایى پیش آمد. بچه‏ها به خارج از ایران رفتند و پیوندها به نوعى از هم گسست. اکنون با درگذشت جلال کسروى دو تن از فرزندان شادروان احمد کسروى باقى مانده‏ اند: مهین و خجسته.

شادروان جلال کسروى نیز تا آنجا که من می‌دانم پانزدهم مهرماه ۱۳۰۰ به دنیا آمد که دو پسر از او به جاى مانده است: انوشیروان و بزرگمهر که هر دو براى پدربزرگ خود بسیار احترام قائلند و بزرگمهر نیز کوشید تا آنچه را از پدربزرگ مانده بازیابد و هم او بود که توانست دست‏نوشته‏‌اى منتشر نشده از شادروان احمد کسروى را پیدا کند که درباره شیخ محمد خیابانى بود و بسیار ارزشمند و به دست چاپ بسپارد.

آنچه که فرزندان شادروان احمد کسروى از او به یاد دارند مطالعه فراوان، فعالیت‏هاى اجتماعى و سیاسى و نوشتن کتاب‏هایى است که بسیار از او وقت مى‏گرفت. دخترش مهین نقل مى‏کند که وقتى پدرمان می‌خواست چیزى بنویسد بلند می‌خواند و مى‏نوشت که عادت همیشگی‌اش بود. او که وکالت می‌کرد و ده‏ها کتاب نوشت و کتاب‏هایش به خوبى فروش مى‏رفت از آنجا که سودى از محل فروش کتاب‏ها نمی‌خواست و پروانه وکالتش نیز قطع شده بود براى زندگى روزانه‏‌اش بسیار مشکل داشت. در یکى از همین جلسات پنجشنبه از زندگى خود و دشواری‌هایش سخن گفت. انسانى که چنین نیک زندگى کرده بود براى گذران زندگى با مشکلات بی‌شمار دست به گریبان بود. در هنگام مرگ وقتى پیراهن او دریده شد و ما به منزل ایشان رفتیم تا پیراهن دیگرى بیاوریم و بر پیکر ایشان بپوشانیم پیراهنى پیدا نکردیم. و ما که پس از او ماندیم بارها به خود می‌گفتیم اى کاش اندرز دوستان را گوش کرده و از ایران رفته بود اما او این خاک را بسیار دوست داشت و جدایى از آن را بر خود نمی‌پسندید.

ﺁﺩﻡ ﻭﻗﺘﻴﻜﻪ ﺑﺎ ﺳﺮﺍﻥ ﺣﺰﺏ ﺗﻮﺩﻩ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻣﻲﺑﻴﻨﺪ ﺩﺭ ﻧﻈﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ ﺟﺰ ﺩﻭ ﺭﺷﺘﻪ ﻛﺎﺭ ﻧﻴﺴﺖ: ﻳﻜﺮﺷﺘﻪ ﻛﺎﺭﻫﺎﻳﻴﻜﻪ ﺍﻧﮕﻠﻴﺴﻬﺎ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺣﻔﻆ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪﺩﺍﺭﻱ ﺧﻮﺩ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ. ﺭﺷﺘﻪ ﺩﻳﮕﺮ ﻛﺎﺭﻫﺎﻳﻴﻜﻪ ﺷﻮﺭﻭﻳﻬﺎ ﺑﺮﺍﻱ ﻣﺒﺎﺭﺯﻩ ﺑﺎ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﺩﺍﺭﻱ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﻣﻲﺩﻫﻨﺪ. ﺩﻳﮕﺮﺍﻥ ﻫﻴﭻ ﻛﺎﺭﻩﺍﻧﺪ ﻭ ﺩﺍﺭﺍﻱ ﻫﻴﭻ ﺍﺧﺘﻴﺎﺭﻱ ﻧﻤﻲﺑﺎﺷﻨﺪ.

ﻣﺜﻼﹰ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﺭﺿﺎﺷﺎﻩ ﺁﻧﻬﺎ ﻋﻘﻴﺪﻩ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻛﻪ ﺟﺰ ﺁﻟﺘﻲ ﺩﺭ ﺩﺳﺖ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺍﻧﮕﻠﻴﺲ ﻧﺒﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻫﺮﭼﻪ ﻛﺮﺩﻩ ﺑﺪﻟﺨﻮﺍﻩ ﺁﻧﻬﺎ ﻛﺮﺩﻩ. ﺩﺭ ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻴﺴﺖ ﻫﻤﻪ ﻣﻲﺩﺍﻧﻴﻢ ﻛﻪ ﺭﺿﺎﺷﺎﻩ ﻟﺸﻜﺮﻛﺸﻲ ﺑﺨﻮﺯﺳﺘﺎﻥ ﻛﺮﺩ ﻭ ﺁﻥ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺍﻧﮕﻠﻴﺴﻬﺎ، ﺑﻠﻜﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻣﻴﻞ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻮﺩ ﻭ ﻛﺎﺭ ﺑﺎﻋﺘﺮﺍﺽ ﻭ ﻳﺎﺩﺩﺍﺷﺖ ﺩﺍﺩﻥ ﺍﻧﺠﺎﻣﻴﺪ.

ﺩﺭ ﻣﺤﺎﻛﻤﻪ ﻣﺨﺘﺎﺭﻱ ﻛﻪ ﺣﺰﺏ ﺗﻮﺩﻩ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺩﺧﺎﻟﺖ ﺩﺍﺷﺖ، ﭘﺮﻭﻧﺪﻩ ﺷﻬﺮﺑﺎﻧﻲ ﺷﻴﺦ ﺧﺰﻋﻞ ﺑﺪﺳﺖ ﺍﻓﺘﺎﺩﻩ ﺩﺍﻧﺴﺘﻪ ﮔﺮﺩﻳﺪ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ١٩١۴ ﻛﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﺁﻟﻤﺎﻥ ﻭ ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ ﺁﻏﺎﺯ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩ، ﺍﻧﮕﻠﻴﺴﻬﺎ ﺑﺎ ﺧﺰﻋﻞ ﭘﻴﻤﺎﻧﻲ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﺁﻥ ﺧﺰﻋﻞ ﺩﺭ ﺗﺤﺖ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺍﻧﮕﻠﻴﺲ ﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﺑﺎ ﺩﺳﺘﻮﺭ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﻓﺘﺎﺭ ﻛﻨﺪ ﻭ ﺍﻧﮕﻠﻴﺴﻬﺎ ﻧﻴﺰ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺧﻮﺯﺳﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﻩ ﺷﻴﺦ، ﺍﺭﺛﻲ ﻭ ﺩﺍﺋﻤﻲ ﺷﻨﺎﺳﻨﺪ.

ﺑﺎ ﺍﻳﻨﺤﺎﻝ ﺭﺿﺎﺷﺎﻩ ﻟﺸﻜﺮ ﺑﺮ ﺳﺮ ﺧﺰﻋﻞ ﻓﺮﺳﺘﺎﺩﻩ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺑﻬﻤﺰﺩ ﻭ ﺩﻭﻟﺖ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺧﻮﺯﺳﺘﺎﻥ ﺩﺍﺭﺍﻱ ﺍﻗﺘﺪﺍﺭ ﮔﺮﺩﺍﻧﻴﺪ. ﺩﺭ ﺁﻥ ﻗﻀﻴﻪ، ﺳﻴﺪ ﺣﺴﻦ ﻣﺪﺭﺱ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺭﺿﺎﺷﺎﻩ ﺑﻮﺩ، ﻛﻪ ﭼﻪ ﺩﺭ ﻣﺠﻠﺲ ﻭ ﭼﻪ ﺩﺭ ﺑﻴﺮﻭﻥ، ﻛﺎﺭﺷﻜﻨﻴﻬﺎﻱ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻛﺮﺩﻩ ﺁﺷﻜﺎﺭ ﺑﺨﺰﻋﻞ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻧﺸﺎﻥ ﻣﻴﺪﺍﺩ.

ﺑﺎ ﺍﻳﻨﺤﺎﻝ ﺷﻤﺎ ﺭﺿﺎﺷﺎﻩ ﺭﺍ ﺁﻟﺖ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺍﻧﮕﻠﻴﺴﻬﺎ ﻣﻲﺷﻤﺎﺭﻳﺪ ﻭ ﻣﺪﺭﺱ ﺭﺍ ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﺎﻥ ﻣﻠﺖ ﺑﺤﺴﺎﺏ ﻣﻲ ﺁﻭﺭﻳﺪ. ﺍﻳﻨﺴﺖ ﻧﻤﻮﻧﻪﺍﻱ ﺍﺯ ﻭﺍﺭﻭﻧﻪ ﺑﻮﺩﻥ ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻛﺸﻮﺭ.

ﺍﮔﺮ ﺭﺿﺎﺷﺎﻩ ﺍﻓﺰﺍﺭ ﺩﺳﺖ ﺍﻧﮕﻠﻴﺴﻬﺎ ﺑﻮﺩﻩ ﭘﺲ ﭼﺮﺍ ﺑﺮﺍﻱ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺁﺭﺗﺶ ﺗﻬﻴﻪ ﻛﺮﺩ؟!.. ﭼﺮﺍ ﺍﻳﻼﺕ ﺭﺍ ﺑﺘﺤﺖ ﺍﻗﺘﺪﺍﺭ ﺩﻭﻟﺖ ﺩﺭﺁﻭﺭﺩ؟!.. ﭼﺮﺍ ﺯﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﺍﺯ ﭼﺎﺩﺭ ﻭ ﭼﺎﻗﭽﻮﺭ ﺑﻴﺮﻭﻥ ﻛﺸﻴﺪ؟!.. ﭼﺮﺍ ﺍﺯ ﻗﻤﻪ ﺯﻧﻲ ﻭ ﺯﻧﺠﻴﺮﺯﻧﻲ ﻭ ﺩﻳﮕﺮ ﺭﺳﻮﺍﻳﻴﻬﺎ ﺟﻠﻮ ﮔﺮﻓﺖ؟!..

ﺷﻤﺎ ﺍﺯ ﻳﻜﺴﻮ ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﺪ ﺍﻧﮕﻠﻴﺴﻬﺎ ﻃﺮﻓﺪﺍﺭ ﺍﺭﺗﺠﺎﻋﻨﺪ ﻭ ﺍﺯ ﻳﻜﺴﻮ ﺭﺿﺎﺷﺎﻩ ﺭﺍ ﻛﻪ ﻛﺎﺭﻫﺎﻳﺶ ﺑﻀﺪ ﺍﺭﺗﺠﺎﻉ ﺑﻮﺩﻩ ﺁﻟﺖ ﺩﺳﺖ ﺍﻧﮕﻠﻴﺴﻬﺎ ﻣﻲﺧﻮﺍﻧﻴﺪ. ﻣﻦ ﻧﻤﻴﺪﺍﻧﻢ ﺍﻳﻦ ﺩﻭ ﺳﺨﻦ ﺑﺎ ﻫﻢ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺳﺎﺯﮔﺎﺭ ﺍﺳﺖ؟!.

ﻣﻲﺩﺍﻧﻢ ﺧﻮﺍﻫﻨﺪ ﮔﻔﺖ: ﺍﺯ ﺭﺿﺎﺷﺎﻩ ﺩﻓﺎﻉ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ. ﻭﻟﻲ ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻴﺴﺖ. ﺭﺿﺎﺷﺎﻩ ﺍﮔﺮ ﺩﻓﺎﻉ ﻻﺯﻡ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﭘﺴﺮﺵ ﺷﺎﻩ ﺍﻳﺮﺍﻧﺴﺖ. ﺍﻳﺸﺎﻥ ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻲﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﺩﻓﺎﻉ ﺍﺯ ﭘﺪﺭﺷﺎﻥ ﻛﻨﻨﺪ.

ﻣﻦ ﺍﺯ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺩﻓﺎﻉ ﻣﻲﻛﻨﻢ، ﺍﺯ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺩﻓﺎﻉ ﻣﻲﻛﻨﻢ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻝ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻫﻢ ﻟﮕﺪﻣﺎﻝ ﺷﺪ ﻭ ﺭﺍﻫﺶ ﮔﻢ ﮔﺮﺩﻳﺪ. ﻣﻦ ﻋﺎﺩﺕ ﻧﻜﺮﺩﻩﺍﻡ ﺳﺨﻨﻲ ﺭﺍ ﺑﺮﺧﻼﻑ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺑﺸﻨﻮﻡ ﻭ ﺑﺪﻓﺎﻉ ﻗﺎﺩﺭ ﺑﺎﺷﻢ ﻭ ﺧﻮﺩﺩﺍﺭﻱ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﻫﻢ.

برگرفته از کتاب “سرنوشت ایران چه خواهد بود؟”

آخرین گروهی که به صف طویل شکست‌خوردگان انقلاب‌اسلامی پیوستند، اصلاح‌طلبان جمهوری‌اسلامی بودند که به اروپا و امریکا مهاجرت کردند. غرب برای شناخت بهتری از جمهوری‌اسلامی به آنان این فرصت را می‌دهد که در دانشگاه‌های اروپا و امریکا به کارهای تحقیقاتی دست بزنند. سوالی که برای غرب مطرح می‌باشد و برای رسیدن به پاسخ آن حاضر هستند به غرب‌ستیزان امکانات خود را بدهد این می‌باشد. که چگونه انقلابی نا‌لازم توانسته است سی و سه سال دوام آورد؟ در صورتیکه اکثر انقلابیون آن در صف شکست‌خوردگان قرار گرفته‌اند؟

پاسخی که غرب در جستجوی آن می‌گردد برای استفاده در خاورمیانه نفت‌خیز می‌باشد. «بهار عربی» بارک اوباما ادامه همان سیاست تکامل یافته جیمی کارتر یا حزب دموکرات امریکا می‌باشد ( تئوری توطئه را اینجا باید فاکتور گرفت و جبر‌زمانه را اضافه کرد)، تا کشورهای که پایه‌های اولیه مُدرن شدن را تجربه کرده‌اند به دیکتاتورهای مذهبی تبدیل کنند. «استثمار نوین» غرب بر پایه تجربه‌ای بوجود آمده، که انقلاب‌اسلامی به آنان داده است. غرب‌ستیزان ایرانی آموزگاران غرب در به ثمر رسیدن استثمار نوین هستند. غرب از اندیشه آنان برای باز تولید استثمار خود بهترین استفاده‌ها را کرده است. بعد از جنگ جهانی دوم اندیشه ناسیونالیسم بزرگترین مانع برای استثمارگران بود. بیشترین انقلابات، کودتاهای نظامی و تحولات اجتماعی چه از نوع امپریالیستی یا سوسیالیستی بر پایه ناسیونالیسم منطقه‌ای به عمل رسیده‌اند (تعریف ناسیونالیسم در خاورمیانه با تعریف ناسیونالیسم در امریکای جنوبی یکی نیستند). پیشرفت ناسیونالیسم در افکار عمومی ایران سال‌های قبل از انقلاب‌اسلامی، غرب را نگران کرده بود. ناسیونالیسم استقامت ملی کشورها را در مقابل استثمار تقویت می‌کند. در جوامع پیشرفته‌تر در علوم انسانی، ناسیونالیسم متحد کنند و عامل اصلی همبستگی ملی می‌باشد. ژاپن و یا ویتنام با ناسیونالیسم خود در مقابل استثمارگران پیروز شدند. شکست ناسیونالیسم ایرانی آغازی بر پایان ایرانیت ما خواهد بود، چون ایرانیت زاده شده از ناسیونالیسم ایرانیست.

در دهه چهل و پنچاه افکار انترناسیونالیسمی در اقلیتی بی‌ارزش قرار داشت که با ایران هیچگونه رابطه‌ای عاطفی نمی‌توانست برقرار کند و بیشتر در افکار روشنفکران چپ ایران مستقر بود و توانایی رسوخ در لایه‌های اجتماعی را نداشت و به خشنوت در سیاست کشانده شد. اسلامگرایان که تازه به مفهوم «ملت و کشور» آشنا شده بودند در پی آمیختن انترناسیونالیسم به اسلام شدند و واژه‌های «اُمت و جهان اسلام» را آفریدند. بهترین راه حلی که غرب در مقابله با ناسیونالیسم در خاورمیانه پیدا کرد «اسلامگرایی» بود که در اشکال مختلف بوجود آورد ولی نتوانست به زیر کنترل دائمی خود در آورد.

کمک غرب برای استقرار جمهوری‌اسلامی و ماندگار شدنش را نمی‌توان فراموش کرد. منافع غرب در برقرار ماندن جمهوری‌اسلامی بنا شده است و هیچ کمکی را نمی‌توان از غرب برای بهبود وضعیت ملت ایران توقع داشت. حقوق‌بشر در ایران بی‌اهمیت‌ترین واژه‌ای می‌باشد که می‌توان برای غرب بکار بُرد، برای آنان خبر نجات گربه‌ای از روی درختی با ارزش‌تر از اعدام همزمان چندین ایرانی می‌باشد و تا زمانیکه منافع‌شان در ایران تامین شده باشد، هیچگونه فعالیتی را در مقابل جمهوری‌اسلامی تقویت نخواهند کرد و با بحث‌های انحرافی مانند «فدرالیسم» آن دسته از ایرانیان را که برای کشورشان ارزشی قائل هستند سرگرم نگه خواهد داشت.

در این گرداب آن دسته از جمهوری‌خواهان که با اصلاح‌طلبان حکومتی همکاری می‌کند هم گرفتار آمده‌اند و به تنهای نمی‌تواند خود را نجات دهند و راه نجاتی برای خود به غیر از سر‌سپردگی به مرکز گرداب ولایت‌فقهى نمی‌بیند. گرداب شکست‌خوردگان انقلاب‌اسلامی هر روزه وسعتر می‌شود. برای از بین بردن این گرداب و نجات گرفتاران به این گرداب تنها به نظر من یک راه وجود دارد و آن اعتقاد به «ناسیونالیسم ایرانی» می‌باشد که نجات دهنده ایران در وحله اول است و بعد ناجی دگراندیشانش در مراحل بعدی تا پایانی آن خواهد بود..

ایرانیان می‌دانند، چگونه خود را آزاد کنند و احتیاجی به نظریه‌پردازان و جامعه‌شناسان غرب (غرب ستیز) ندارند. آزادی را می‌توان هنوز از ایرانیان («”دربند”») آموخت. به آنان تبریک نوروزی خود را تقدیم می‌کنم.

منبع: تارنمای حزب مشروطه ایران